Nằm lọt thỏm trên giường bệnh của Trung tâm Bệnh lý Não bộ thuộc Bệnh viện Y học Cổ truyền và Hiện đại tỉnh Chiết Giang (Trung Quốc), ông Lưu nhìn trân trân lên trần nhà. Gương mặt ông hiện rõ sự bất lực và thất thần. Ở tuổi 45, đang là trụ cột kinh tế của gia đình, ông khiến cả nhà vừa lo lắng, vừa lao đao khi đột quỵ lần thứ 2 chỉ trong vòng 3 năm ngắn ngủi.
Sự tàn phá của căn bệnh khiến một quản lý dự án vốn lúc nào cũng ăn to nói lớn, tăng ca không biết mệt giờ đây nói không thành tiếng. Một bên tay và chân của ông đã bị liệt hoàn toàn.
"Lần này, tôi thực sự rất sợ..." , ông Lưu thều thào trong nước mắt.
Ảnh minh họa
Bi kịch này đáng lẽ đã không xảy ra nếu ông không chủ quan. Sau cơn đột quỵ đầu tiên vào 3 năm trước, bác sĩ Triệu Tĩnh, Trưởng khoa Thần kinh của bệnh viện này đã nhiều lần cảnh báo ông phải thay đổi lối sống và sinh hoạt điều độ. Thế nhưng, nỗi sợ hãi chỉ giúp ông kiềm chế được đúng 2 tháng. Áp lực công việc của một quản lý dự án và "cơm áo gạo tiền" lại cuốn ông vào vòng xoáy cũ.
Từ thứ 2 đến thứ 5, ông đi ngủ lúc 2 giờ sáng và thức dậy lúc 7 giờ sáng. Riêng thứ 6 là ngày cao điểm chốt tiến độ dự án, ông thường xuyên thức đến 3 hoặc 4 giờ sáng ngày hôm sau, thậm chí thức trắng đêm.
Tuy nhiên, ông Lưu luôn tự tin bản thân có một vũ khí bảo vệ, đó là "chiêu bài" ngủ bù. Vào hai ngày cuối tuần, ông sẽ thả cửa ngủ nướng đến tận trưa muộn, sau đó ăn cơm xong lại tiếp tục ngủ trưa thêm một giấc thật dài.
Ông Lưu có một phép tính nhẩm cho riêng mình. Tổng thời gian ngủ trung bình trong tuần của ông vẫn đạt hơn 7 tiếng mỗi ngày, lượng thời gian này rõ ràng đã đạt chuẩn khoa học. Vậy nên ngay cả khi đột quỵ lần 2, ông vẫn hỏi bác sĩ: "Tôi ngủ đủ giấc tại sao vẫn bị đột quỵ tái phát?".
Nhìn người đàn ông yếu ớt trước mặt, bác sĩ Triệu Tĩnh không nén nỏi một tiếng thở dài. Bà khẳng định giấc ngủ không đơn giản là bài toán cộng trừ thời lượng. Việc ép mình ngủ nướng vào cuối tuần không thể khôi phục lại đồng hồ sinh học đã bị rối loạn do thói quen thức khuya ngày thường gây ra. "Kiểu ngủ này khác gì đang thách thức các mạch máu và tự rước bệnh vào người" , bà nói.
Combo phá hủy mạch máu "thức khuya ngày thường, ngủ bù cuối tuần"Nhiều người có thói quen giống ông Lưu. Họ nghĩ rằng ngày thường thức khuya một chút cũng chẳng sao, miễn là cuối tuần ngủ bù lại đủ tiếng là cơ thể sẽ hồi phục. Nhưng các bác sĩ khẳng định đây là một tư duy sai lầm nguy hiểm. Thói quen này tạo thành một gọng kìm bóp nghẹt hệ thống mạch máu từ bên trong.
Đầu tiên, việc thức khuya đến 2, 3 giờ sáng vào các ngày trong tuần chính là tác nhân trực tiếp làm suy yếu mạch máu với 6 cơ chế chính:
- Gây biến dạng mạch máu do huyết áp tăng vọt ban đêm: Thức khuya ép hệ thần kinh giao cảm hoạt động liên tục, tiết ra cortisol và adrenaline gây co mạch, đẩy huyết áp tăng vọt và làm tổn thương lớp nội mạc mạch máu.
Ảnh minh họa
- Làm máu cô đặc, dễ hình thành cục máu đông: Thức khuya làm rối loạn chuyển hóa, khiến chất thải và mỡ máu tích tụ. Dòng máu lưu thông chậm và cô đặc hơn vào ban đêm, tạo điều kiện lý tưởng hình thành cục máu đông gây tắc mạch.
- Làm mất chức năng tự giãn nở của mạch máu: Thức khuya kéo dài làm sụt giảm Nitric Oxide, chất giúp mạch máu co giãn tự nhiên. Thiếu chất này, mạch máu bị xơ cứng, mất đàn hồi và dễ vỡ khi áp lực máu tăng cao.
- Gây rối loạn mỡ máu, tích tụ mảng xơ vữa: Việc thức đêm làm gián đoạn quá trình gan chuyển hóa chất béo và đào thải cholesterol xấu. Mỡ thừa tích tụ kết hợp với gốc tự do sẽ bám chặt vào thành mạch, tạo nên các mảng xơ vữa làm hẹp lòng mạch.
- Kích hoạt phản ứng viêm làm bong tróc mảng xơ vữa: Thức khuya liên tục kích thích cơ thể sản sinh các chất gây viêm tấn công thành mạch. Tình trạng này làm các mảng xơ vữa dễ bị bong tróc, trôi theo dòng máu gây tắc nghẽn mạch máu não cấp tính.
- Đẩy nhanh tiến trình tiểu đường gây giòn mạch máu: Thiếu ngủ làm rối loạn hormone và gây kháng insulin khiến đường huyết tăng cao. Lượng đường dư thừa này bám vào thành mạch, làm thay đổi cấu trúc khiến mạch máu nuôi não bị xơ cứng và giòn dễ vỡ.
Sau khi mạch máu đã bị tổn thương nghiêm trọng do thức khuya, việc ngủ bù vô tội vạ vào cuối tuần không những không cứu vãn được tình hình, mà còn giáng thêm một đòn chí mạng bằng 2 cách:
1. Tạo ra cú sốc áp lực cho mạch máu
Khi ngủ nướng đến tận trưa muộn vào cuối tuần, đồng hồ sinh học bị đảo lộn hoàn toàn. Cơ thể bị rơi vào trạng thái lệch múi giờ xã hội. Lúc này, nhịp sinh học của huyết áp bị rối loạn nặng nề.
Sự thay đổi đột ngột giữa trạng thái thức muộn ngày thường và ngủ quá dài ngày nghỉ tạo ra sự dao động huyết áp quá mạnh. Áp lực máu thay đổi thất thường sẽ trực tiếp kích nổ các mạch máu đã bị suy yếu trước đó.
2. Kích hoạt phản ứng viêm hệ thống
Một nghiên cứu được công bố trên tạp chí Preventive Medicine của Mỹ chứng minh việc ngủ bù quá 3 tiếng vào cuối tuần làm tăng vọt nguy cơ viêm nhiễm mãn tính. Số lượng bạch cầu tăng cao bất thường.
Ở nhóm tuổi từ 40 đến 64 tuổi, nguy cơ viêm nhiễm hệ thống này tăng lên tới 54%. Tình trạng viêm này làm các mảng xơ vữa bám trong lòng mạch dễ bị bong ra, trôi theo dòng máu làm tắc nghẽn hoàn toàn mạch máu não và gây đột quỵ.
Lời khuyên của chuyên gia để bảo vệ tính mạng sau khi thức khuyaBác sĩ Yuan Canxing, Trưởng khoa Thần kinh tại Bệnh viện Long Hoa thuộc Đại học Y học Cổ truyền Thượng Hải (Trung Quốc). Bác sĩ cảnh báo nếu bắt buộc phải thức khuya, thay vì ngủ bù cuối tuần thì có một số việc nên làm để cứu vãn mạch máu, giảm nguy cơ đột quỵ như:
- Uống ngay một ly nước ấm khi tỉnh dậy: Thức khuya khiến máu bị cô đặc dễ tạo cục máu đông. Bổ sung nước ấm lập tức giúp làm loãng máu, thúc đẩy tuần hoàn và giảm áp lực lên thành mạch.
Ảnh minh họa
- Cứu vãn bằng giấc ngủ trưa chớp nhoáng: Hãy bù đắp cho não bộ bằng một giấc ngủ ngắn 20 đến 30 phút vào khung giờ 13h - 15h chiều hôm sau. Giấc ngủ này giúp hạ hormone căng thẳng và ổn định lại huyết áp.
- Tắm nắng và vận động nhẹ: Dành 15 phút đi bộ dưới ánh nắng buổi sáng giúp não bộ thiết lập lại đồng hồ sinh học, giảm tình trạng lờ đờ và ngăn chặn huyết áp dao động thất thường.
- Ăn thực phẩm giãn mạch: Thức khuya làm mạch máu co thắt. Hãy bù đắp bằng các thực phẩm giàu Nitric Oxide như củ cải đường, tỏi, rau xanh để giúp giãn nở mạch máu, phòng ngừa tắc nghẽn não.
5 dấu hiệu đột quỵ cần đặc biệt lưu ý
Cần nhớ, thời gian vàng để cứu sống và hạn chế di chứng cho bệnh nhân đột quỵ là trong vòng 3 đến 4,5 giờ đầu tiên kể từ khi khởi phát triệu chứng. Vì vậy, nếu có các dấu hiệu sau phải đến bệnh viện ngay:
- Mặt lệch: Một bên mặt bị tê cứng, nụ cười bị méo xệch hoặc một bên mắt bị sụp xuống.
- Yếu tay chân: Một bên tay hoặc chân đột ngột tê mỏi, yếu sức, không thể nhấc lên hoặc không cầm nắm được đồ vật.
- Rối loạn ngôn ngữ: Khó nói, nói ngọng, nói líu lưỡi hoặc không hiểu lời người khác nói.
- Thị lực và thăng bằng giảm: Mắt đột ngột mờ đi, đau đầu dữ dội, chóng mặt hoặc bước đi loạng choạng.
Nguồn và ảnh: Aboluowang, TTCV, China Times
