Một năm vận hành chính quyền địa phương 2 cấp - Bài cuối: Tiếp tục sáp nhập 1 số xã, phường hướng tới "đủ sức phát triển"

Tạo không gian phát triển phù hợp với yêu cầu mới

Có thể khẳng định, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp là chủ trương đúng đắn, góp phần tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước và phục vụ người dân tốt hơn.

Mới đây, Văn phòng Trung ương Đảng đã ban hành Thông báo số 100-TB/VPTW, ngày 19/6/2026 thông báo Kết luận của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại cuộc làm việc với Ban Chỉ đạo Trung ương về sơ kết 1 năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị, mô hình chính quyền 3 cấp. Theo đó, kết luận yêu cầu đánh giá, làm rõ sự cần thiết phải tiếp tục điều chỉnh, sáp nhập một số xã, phường trên cơ sở rà soát các tiêu chí về diện tích, dân số, hạ tầng và năng lực cán bộ, yêu cầu phát triển, để phát huy lợi thế quản lý Nhà nước theo quy mô và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số.

Một góc của tỉnh Thanh Hoá.

Tỉnh ủy Thanh Hóa vừa có báo cáo sơ kết sau 1 năm vận hành bộ máy của hệ thống chính trị và mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Bên cạnh những kết quả tích cực, báo cáo cũng chỉ ra những khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai.

Hiện Thanh Hóa có 166 xã, phường, là địa phương có số lượng đơn vị hành chính cấp xã nhiều thứ hai cả nước, sau Tp.HCM. Điều này khiến bộ máy chưa thực sự tinh gọn, còn nhiều đầu mối trực thuộc, gây áp lực cho công tác quản lý, điều hành của chính quyền và các cơ quan chuyên môn cấp tỉnh.

Mặc dù có diện tích tự nhiên đứng thứ 12 và quy mô dân số đứng thứ 8 cả nước, diện tích tự nhiên bình quân của mỗi đơn vị hành chính cấp xã tại Thanh Hóa chỉ đạt 67 km², thấp hơn mức bình quân cả nước (99 km²), xếp thứ 24 toàn quốc và thấp nhất khu vực Bắc Trung Bộ.

Quy mô dân số bình quân của một đơn vị hành chính cấp xã đạt 26.030 người, thấp hơn mức bình quân cả nước (33.741 người), đứng thứ 22 toàn quốc và chỉ cao hơn Quảng Trị, Hà Tĩnh trong khu vực Bắc Trung Bộ.

Toàn tỉnh hiện có 12 xã, phường chưa đạt tiêu chuẩn về quy mô dân số; 75 xã chưa đạt tiêu chuẩn về diện tích tự nhiên; trong đó 6 xã chưa đạt đồng thời cả hai tiêu chuẩn theo quy định.

Để tạo thêm không gian, nguồn lực và dư địa phát triển, đồng thời tiếp tục tinh gọn bộ máy, tiết kiệm ngân sách nhà nước, Tỉnh ủy Thanh Hóa đề nghị Trung ương xem xét cho phép tỉnh nghiên cứu tiếp tục sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã.

Ông Nguyễn Kim Long - Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch UBND Tp.Đồng Nai.

Từ thực tiễn địa phương, trao đổi với Người Đưa Tin, ông Nguyễn Kim Long, Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch UBND TP. Đồng Nai, cho rằng việc sắp xếp, sáp nhập xã, phường không chỉ nhằm giảm số lượng đơn vị hành chính mà quan trọng hơn là tổ chức lại không gian quản lý và không gian phát triển phù hợp với yêu cầu mới.

Theo ông Long, thuận lợi rõ nhất là bộ máy được tinh gọn, giảm đầu mối, giúp công tác chỉ đạo, điều hành tập trung và hiệu quả hơn. Khi quy mô đơn vị hành chính được mở rộng, địa phương có điều kiện bố trí đội ngũ cán bộ, công chức hợp lý; khắc phục tình trạng manh mún, phân tán nguồn lực, đồng thời nâng cao chất lượng tham mưu, giải quyết công việc ở cơ sở.

Bên cạnh đó, việc sáp nhập còn góp phần sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực công, từ trụ sở, tài sản công, ngân sách, đội ngũ cán bộ đến hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội.

"Đối với một địa bàn công nghiệp, đô thị hóa nhanh như Đồng Nai, đây là lợi thế rất lớn. Khi không gian hành chính phù hợp với không gian phát triển, chính quyền sẽ điều hành hiệu quả hơn, doanh nghiệp thuận lợi hơn trong đầu tư, còn người dân được tiếp cận dịch vụ công đồng đều và chất lượng hơn", ông Long nhấn mạnh.

Theo ông Long, việc tiếp tục sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã, phường là xu hướng tất yếu, bởi yêu cầu phát triển hiện nay đã khác trước rất nhiều. Dân số tăng nhanh, đô thị hóa mạnh, hạ tầng kết nối ngày càng đồng bộ, nhu cầu quản lý nhà nước và phục vụ người dân ngày càng cao hơn. Nếu đơn vị hành chính quá nhỏ, manh mún, nguồn lực phân tán thì rất khó đáp ứng yêu cầu quản trị hiện đại.

Sắp xếp đơn vị hành chính vì vậy không chỉ để tinh gọn bộ máy, tiết kiệm ngân sách, mà còn để tạo ra những đơn vị có quy mô phù hợp hơn, đủ năng lực quản lý, đủ nguồn lực đầu tư và đủ điều kiện cung cấp dịch vụ công chất lượng hơn cho người dân.

"Trong thời gian tới, thành phố sẽ triển khai chủ trương này một cách thận trọng, khoa học, có lộ trình và đặt lợi ích của người dân lên hàng đầu. Các tiêu chí quan trọng sẽ gồm: Quy mô dân số, diện tích tự nhiên, mức độ đô thị hóa, điều kiện hạ tầng, khoảng cách địa lý, truyền thống lịch sử, văn hóa, khả năng kết nối giao thông, yêu cầu quản lý nhà nước và định hướng phát triển đô thị, công nghiệp, dịch vụ của từng khu vực.

Đặc biệt, việc sắp xếp không làm cơ học, không chỉ cộng gộp địa giới hành chính, mà phải gắn với quy hoạch phát triển, tổ chức lại bộ máy, bố trí cán bộ, nâng cao chất lượng phục vụ và bảo đảm sự đồng thuận của nhân dân. Mục tiêu cuối cùng là bộ máy phải gọn hơn, mạnh hơn, gần dân hơn và phục vụ tốt hơn", ông Long cho hay.

Nâng cao hiệu quả điều hành và tối ưu hóa nguồn lực

Trao đổi với Người Đưa Tin, ông Nguyễn Tiến Dĩnh – Nguyên thứ trưởng Bộ Nội vụ đánh giá chính quyền địa phương 2 cấp đã ổn định, đạt được nhiều kết quả quan trọng, gần dân sát dân và phục vụ nhân dân một cách nhanh nhất.

Ông Nguyễn Tiến Dĩnh – Nguyên thứ trưởng Bộ Nội vụ.

Trong chuyến khảo sát tại tỉnh Thanh Hoá mới đây, ông Dĩnh cho hay, lãnh đạo địa phương cho biết sau sơ kết một năm vận hành, địa phương đề xuất tiếp tục sắp xếp xã, phường để tạo dư địa phát triển nhiều hơn.

Ông Nguyễn Tiến Dĩnh cho rằng việc xem xét sắp xếp tiếp xã, phường là cần thiết, song lưu ý cần phải đánh giá dựa trên diện tích tự nhiên, quy mô dân số…và đặc biệt lưu ý xem xét các trường hợp cụ thể, không thể làm đồng loạt như trước đây.

Trao đổi thêm với Người Đưa Tin, ĐBQH Nguyễn Thị Việt Nga – đoàn Tp.Hải Phòng cho rằng, sau một năm vận hành, có thể nói mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đã bước đầu khẳng định đây là một quyết sách lớn, có ý nghĩa cải cách thể chế rất sâu sắc. Đây không đơn thuần là việc sắp xếp lại tổ chức bộ máy, mà là một bước chuyển quan trọng trong tư duy quản trị quốc gia theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả và gần dân hơn.

ĐBQH Nguyễn Thị Việt Nga – đoàn Tp.Hải Phòng.

Tuy nhiên, theo nữ đại biểu, thực tiễn cũng cho thấy một số bất cập. Một số đơn vị hành chính cấp xã hiện nay quy mô vẫn còn nhỏ, chưa đủ không gian phát triển, nguồn lực phân tán, năng lực cán bộ chưa đồng đều. Điều đó đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện mô hình, bởi cải cách thể chế là một quá trình động, phải điều chỉnh trên cơ sở thực tiễn.

"Tôi cho rằng tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước là rất trúng và rất sát thực tiễn, việc sắp xếp không thể chỉ nhìn vào tiêu chí hành chính thuần túy mà phải đặt trong tổng thể chiến lược phát triển", đại biểu Nga nói.

Trước hết, theo đại biểu việc tiếp tục sắp xếp phải dựa trên các tiêu chí cứng như diện tích tự nhiên, quy mô dân số theo quy định pháp luật. Đây là nền tảng pháp lý tối thiểu để xác định tính hợp lý của một đơn vị hành chính.

Nhưng nếu chỉ dừng ở đó là chưa đủ. Theo bà, cần bổ sung nhóm tiêu chí phát triển. Thứ nhất là không gian kinh tế và khả năng liên kết vùng. "Có những xã, phường dù đủ tiêu chí dân số nhưng bị chia cắt manh mún, không tạo được chuỗi liên kết sản xuất, thương mại hay dịch vụ. Nếu sáp nhập hợp lý, địa phương sẽ có không gian phát triển rộng hơn, thuận lợi hơn cho quy hoạch dài hạn", bà Nga nêu.

Thứ hai là hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội. Một đơn vị hành chính mới phải bảo đảm có đủ năng lực hạ tầng để quản trị trên quy mô lớn hơn: giao thông, trường học, y tế, hạ tầng số, trung tâm hành chính công. Nếu sáp nhập mà hạ tầng không theo kịp thì dễ phát sinh khoảng cách phục vụ.

Thứ ba là năng lực đội ngũ cán bộ. Bộ máy tinh gọn thì mỗi vị trí càng đòi hỏi chất lượng cao hơn. Sáp nhập mà không đi kèm chuẩn hóa, đào tạo lại đội ngũ thì hiệu quả sẽ không đạt như mong muốn.

Thứ tư là yếu tố văn hóa, lịch sử, cộng đồng dân cư. Đây là yếu tố "mềm" nhưng rất quan trọng. Sắp xếp hành chính không thể cơ học, vì mỗi địa bàn đều có bản sắc, có tập quán và sự gắn kết cộng đồng riêng. Nếu không tính toán kỹ sẽ ảnh hưởng tới sự đồng thuận xã hội.

Và cuối cùng, theo đại biểu Nga tiêu chí rất mới nhưng rất quan trọng là mức độ sẵn sàng cho chuyển đổi số. Địa phương nào có khả năng xây dựng cơ sở dữ liệu tập trung, cung cấp dịch vụ công trực tuyến hiệu quả, kết nối liên thông tốt thì sẽ phát huy ưu thế rõ rệt khi mở rộng quy mô.

"Nói cách khác, sắp xếp đơn vị hành chính thời gian tới không nên chỉ là "đủ chuẩn" mà phải hướng tới "đủ sức phát triển"", đại biểu nhấn mạnh.

Khi mở rộng quy mô xã, phường, đại biểu Nga cho rằng, lợi ích lớn nhất là tạo ra quy mô quản trị đủ lớn để nâng cao hiệu quả điều hành và tối ưu hóa nguồn lực.

Về quản lý Nhà nước, một đơn vị hành chính có quy mô hợp lý sẽ giúp việc lập quy hoạch đồng bộ hơn. Hiện nay, nhiều xã, phường nhỏ khiến quy hoạch bị chia cắt, đầu tư dàn trải, thiếu trọng tâm. Khi quy mô lớn hơn, địa phương có thể xây dựng chiến lược phát triển theo không gian tích hợp, tránh tình trạng mạnh ai nấy làm.

Về phân bổ nguồn lực, quy mô lớn sẽ giúp tập trung ngân sách tốt hơn. Thay vì chia nhỏ nguồn lực cho quá nhiều đầu mối, việc tập trung sẽ tạo ra các dự án có tính lan tỏa cao hơn, từ giao thông, hạ tầng số đến giáo dục, y tế.

Và mở rộng quy mô là điều kiện thuận lợi để thúc đẩy chuyển đổi số. Bởi chuyển đổi số đòi hỏi dữ liệu lớn, hạ tầng đồng bộ và quy trình thống nhất. Một đơn vị hành chính nhỏ, phân tán rất khó đầu tư bài bản. Nhưng khi quy mô đủ lớn, chi phí đầu tư trên đầu người giảm xuống, hiệu quả khai thác tăng lên.

Bà nêu ví dụ, việc xây dựng trung tâm điều hành thông minh, cơ sở dữ liệu dân cư, hệ thống phản ánh hiện trường hay giải quyết thủ tục hành chính trực tuyến sẽ phát huy hiệu quả rõ rệt hơn ở quy mô rộng.

Quan trọng hơn cả, người dân sẽ là đối tượng hưởng lợi trực tiếp. Một chính quyền tinh gọn hơn, hiện đại hơn, phản ứng nhanh hơn và minh bạch hơn sẽ nâng cao niềm tin của xã hội vào bộ máy công quyền.

"Tôi cho rằng cải cách bộ máy không phải là đích đến, mà là phương tiện để phục vụ phát triển. Việc tiếp tục sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã, nếu được thực hiện trên cơ sở khoa học, thận trọng và có tầm nhìn dài hạn, sẽ là bước tiếp theo rất cần thiết để hoàn thiện mô hình quản trị hiện đại của Việt Nam trong giai đoạn mới", nữ đại biểu nhấn mạnh.

Hoàng Bích - Hữu Thắng - Nguyễn Khánh – Xuân Chinh – Duy Cường – Thu Dịu