Sáng 25/2, Bộ Chính trị, Ban Bí thư tổ chức Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước và Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam.
Tổng Bí thư Tô Lâm và các đồng chí lãnh đạo, nguyên lãnh đạo Đảng, Nhà nước dự hội nghị. Ảnh: Như Ý.
Chiếm lĩnh những cao điểm chiến lược chỉ huy của nền kinh tế
Phát biểu chỉ đạo tại hội nghị, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh, bên cạnh những nghị quyết đã ban hành trước đó, hai nghị quyết 79, 80 là sự bổ sung thêm những quyết sách lớn của Đảng, được hình thành trên cơ sở tổng kết sâu sắc thực tiễn và phát triển tư duy lý luận trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới nhằm đồng thời giải quyết hai yêu cầu có tính nền tảng là: tăng cường nội lực vật chất và củng cố nội lực tinh thần; khẳng định quyết tâm xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ, chủ động hiệu quả gắn với hội nhập quốc tế sâu rộng và xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.
Về Nghị quyết 79, Tổng Bí thư nêu rõ, kinh tế nhà nước phải thực sự chiếm lĩnh những cao điểm chiến lược chỉ huy của nền kinh tế, giữ vai trò chủ đạo và trở thành điểm tựa quốc gia trong kỷ nguyên mới.
Để thực sự chiếm lĩnh “những cao điểm chiến lược chỉ huy” của nền kinh tế, theo Tổng Bí thư, khu vực kinh tế nhà nước phải được cơ cấu lại mạnh mẽ, tập trung vào những ngành, lĩnh vực then chốt, địa bàn trọng yếu, có tính chiến lược và sức lan tỏa cao. Vai trò chủ đạo phải được chứng minh bằng năng lực dẫn dắt, bằng hiệu quả, bằng đóng góp thực chất cho ổn định vĩ mô, cho an ninh kinh tế và cho phát triển trung và dài hạn.
Tổng Bí thư Tô Lâm phát biểu. Ảnh: Như Ý.
“Lĩnh vực nào nhà nước cần nắm giữ để bảo đảm chủ quyền và ổn định thì phải nắm cho chắc, làm cho tinh, cho mạnh. Lĩnh vực nào Nhà nước chỉ nên giữ vai trò dẫn dắt, tạo nền tảng, mở đường thì phải thiết kế cơ chế để khu vực tư nhân cùng tham gia, cùng cạnh tranh và cùng phát triển. Lĩnh vực nào Nhà nước không cần thiết làm hoặc làm không hiệu quả thì phải kiên quyết sắp xếp lại theo nguyên tắc thị trường, minh bạch, chống “lợi ích nhóm”, chống “sân sau”, chống “thao túng”, chống “trục lợi” chính sách”, Tổng Bí thư nói.
Nhấn mạnh kinh tế nhà nước phải có những đóng góp mang tính đột phá vào năng lực tự chủ quốc gia, bảo đảm duy trì ổn định và can thiệp kịp thời khi xuất hiện rủi ro mang tính hệ thống, Tổng Bí thư nêu trong giai đoạn mới, kinh tế nhà nước phải được cụ thể hoá thành 5 điểm tựa lớn.
Trước hết, là điểm tựa về an ninh và chủ quyền kinh tế. Theo Tổng Bí thư, kinh tế nhà nước phải nắm giữ và làm chủ các huyết mạch và xương sống quốc gia từ năng lượng, hạ tầng chiến lược, tài chính, tín dụng, logistics then chốt, dữ liệu và nền tảng số thiết yếu. Nắm giữ không phải để độc quyền mà để bảo đảm chủ quyền, tránh lệ thuộc, chủ động trước những biến động và bảo vệ lợi ích quốc gia trong mọi tình huống và có sức lan toả trong cả nền kinh tế.
Thứ hai, điểm tựa về điều tiết ổn định và sức chống chịu. Tổng Bí thư nêu, trong thời kỳ có nhiều cú sốc đan xen như đứt gãy chuỗi cung ứng, biến động lãi suất, tỷ giá, chiến tranh thương mại, thiên tai, dịch bệnh, kinh tế nhà nước đóng vai trò ổn định thị trường thiết yếu, đảm bảo cung ứng dịch vụ công thiết yếu, duy trì năng lực dự phòng để ứng phó với rủi ro cả hệ thống.
“Nếu kinh tế nhà nước không làm thì không ai làm được việc này. Đây là điểm tựa rất quan trọng. Chỗ nào lệch lạc là đất nước sẽ nguy hiểm ngay. Muốn giữ được vai trò này thì tính hiệu quả, tính dẫn dắt rất quan trọng, không thể buông nhẹ được”, Tổng Bí thư nêu rõ.
Lập lại trật tự về “hạch toán kinh tế”
Nhấn mạnh, trong phần trình bày của Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị có nói về tồn tại, hạn chế của kinh tế, nhà nước, trong đó có tính hiệu quả không cao, theo Tổng Bí thư, điều này đã làm cho vị thế của kinh tế nhà nước “rất yếu, rất hạn chế, cần nhìn vào để sửa đổi”.
Tổng Bí thư nêu rõ, có 3 vấn đề Nhà nước đang tập trung giải quyết, gồm vấn đề về quy hoạch, tiêu chuẩn, chất lượng và hạch toán kinh tế.
Theo Tổng Bí thư, phải có quy hoạch phát triển kinh tế xã hội của quốc gia, lĩnh vực, địa phương, trên cơ sở đó để triển khai, xác định cái gì làm trước, cái gì làm sau, cái gì mang tính dẫn dắt, tránh làm dàn trải.
Các đại biểu dự hội nghị. Ảnh: Như Ý.
Về tiêu chuẩn và chất lượng, Tổng Bí thư nêu rõ, phải có tiêu chuẩn, quy hoạch cụ thể, tránh xảy ra tình trạng doanh nghiệp vào xin dự án, ví dụ như cấp phép xây nhà chỉ hướng tới mục tiêu bán thu tiền mà không lo đến môi trường, hạ tầng xã hội, thoát nước; hay như hạ tầng giao thông, phải có tiêu chuẩn, chất lượng để tránh việc “nhập khẩu” những công nghệ đã lạc hậu.
“3 tuyến đường sắt trên cao của Hà Nội không kết nối được với nhau vì mỗi tuyến một tiêu chuẩn”, Tổng Bí thư ví dụ thêm.
Đặc biệt, Tổng Bí thư nêu vấn đề về hạch toán kinh tế. Tổng Bí thư nêu, dường như các doanh nghiệp nhà nước lâu rồi không quan tâm vấn đề này, mà chỉ quan tâm đến việc giải ngân xong là hoàn thành nhiệm vụ.
“Chúng tôi hỏi, doanh nghiệp này nhận 10.000 tỷ đồng thì bao lâu sẽ hoàn lại vốn cho nhà nước? Nếu 10 năm chưa xây dựng thì vốn đó đã hết rồi, không còn ý nghĩa nữa. Đó chính là lãng phí”, Tổng Bí thư phân tích.
Tổng Bí thư cũng ví dụ, như công trình sân bay Long Thành , vốn đầu tư khoảng 16 tỷ USD, nếu nhìn sang các nước ở Đông Nam Á, thì vốn đó là lớn hơn nhiều. “Thấy công bố con số của mình người ta rất ngại. Quy mô 16 tỷ USD thì kinh khủng. Tôi hỏi đã vượt trội hơn so với Malaysia, Singapore chưa thì không chứng minh được. Tôi hỏi bao lâu thu hồi được 16 tỷ USD trả lại cho nhà nước thì cũng không trả lời được. Tôi hỏi sân bay Long Thành mỗi năm đóng góp cho tăng trưởng kinh tế quốc gia là bao nhiêu cũng không tính toán được. Thành ra nảy sinh ra lãng phí, tiêu cực, thậm chí thất thoát nếu không có hạch toán”, Tổng Bí thư nói.
Theo Tổng Bí thư, mọi công trình, dự án; một con đường, một sân bay... đều phải có hạch toán. Phải lập lại trật tự về việc này. “Tư nhân người ta hạch toán rất nhanh. Có người nói, cùng xây 2 khách sạn, của nhà nước 5 năm chưa xong, trong khi tư nhân họ làm 1 năm đã xong, có 4 năm để thu hồi vốn. Lúc đó, công trình của nhà nước đã đội vốn gấp đôi rồi”, Tổng Bí thư nêu rõ.
Thứ ba là điểm tựa dẫn dắt cho khu vực tư nhân. Tổng Bí thư nêu, kinh tế nhà nước mạnh không phải để lấn át mà trở thành bệ đỡ, mở đường tiếp sức để doanh nghiệp tư nhân tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, phát triển công nghệ hỗ trợ, nâng tỷ lệ nội địa hoá, hình thành những cụm liên kết ngành với những đầu tàu đủ sức mạnh khu vực và toàn cầu.
Thứ tư, là điểm tựa về dẫn dắt đổi mới sáng tạo và công nghệ lõi. Nếu kinh tế nhà nước chỉ mạnh về vốn, mạnh về tài sản mà yếu về công nghệ, quản trị và nhân lực, thì không thể giữ vai trò chủ đạo trong kỷ nguyên mới. Vai trò chủ đạo hôm nay không chỉ đo bằng quy mô, mà phải được đo bằng khả năng làm chủ công nghệ, chuẩn hóa theo chuẩn mực quốc tế, vận hành dữ liệu như một nguồn lực chiến lược, bảo đảm an ninh mạng và quản trị rủi ro hiện đại.
Tổng Bí thư đặt vấn đề, một số doanh nghiệp nhà nước hiện chưa ứng dụng các thành tựu khoa học công nghệ bằng doanh nghiệp tư nhân. Như một số doanh nghiệp tư nhân đã đầu tư sản xuất về robot, có nhà máy sản xuất, và doanh nghiệp nhà nước phải đặt câu hỏi tại sao người ta dám làm như vậy.
Tổng Bí thư phân tích, doanh nghiệp nhà nước được cấp đất, được cấp tiền, cấp vốn… trong khi doanh nghiệp tư nhân phải tự xoay sở nhiều thứ, nhưng tại sao họ vẫn làm được những cái “vượt trội”.
Thứ năm, điểm tựa về chuẩn mực quản trị và liêm chính công vụ trong kinh tế. Theo Tổng Bí thư, doanh nghiệp nhà nước phải là nơi kỷ luật, minh bạch, cùng trách nhiệm giải trình cao nhất. Doanh nghiệp nhà nước phải là nơi của chuẩn mực quản trị quốc gia, tạo ra đội ngũ cán bộ quản lý có năng lực cạnh tranh và tinh thần phụng sự. Không thể để tồn tại tình trạng “lợi ích nhóm”, “sân sau”, đầu tư theo nhiệm kỳ, thua lỗ kéo dài nhưng không rõ trách nhiệm.
“Năm “điểm tựa” trên phải được chuyển hóa thành chương trình hành động cụ thể, có mục tiêu, có thước đo, có thời hạn, có cơ chế kiểm tra và có chế tài rõ ràng. Nếu không, vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước sẽ chỉ dừng ở khẩu hiệu, còn đất nước thì phải trả giá bằng lãng phí nguồn lực, bằng suy giảm sức cạnh tranh và bằng sự xói mòn niềm tin xã hội”, Tổng Bí thư nêu rõ.
Văn hoá quyết định khả năng đi xa
Về Nghị quyết 80, Tổng Bí thư nêu rõ, sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nói “Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi”. Lời dạy ấy đến hôm nay càng cho thấy văn hóa không chỉ đồng hành với phát triển, mà văn hóa phải đứng ở “vị trí dẫn đường”, là nền tảng định hình chất lượng con người và chất lượng quốc gia. Nếu kinh tế quyết định năng lực đi nhanh, thì “văn hóa quyết định khả năng đi xa”. Nếu kinh tế tạo ra của cải vật chất thì văn hóa tạo ra bản lĩnh, kỷ luật, niềm tin và sức mạnh tinh thần để đất nước vượt qua thử thách và vươn lên .
Các đại biểu dự hội nghị. Ảnh: Như Ý.
Theo Tổng Bí thư, thách thức lớn nhất đối với văn hóa hôm nay không chỉ là thiếu nguồn lực, mà là nguy cơ xói mòn hệ giá trị, lệch chuẩn hành vi, thực dụng hóa, bạo lực ngôn từ, tin giả, tin thất thiệt và sự tấn công của những yếu tố độc hại trong không gian mạng. Nếu không kịp thời chấn hưng văn hóa, chúng ta có thể tăng trưởng nhanh trong ngắn hạn nhưng sẽ thiếu điểm tựa dài hạn. Con người có thể giàu lên nhưng nghèo đi về chuẩn mực, về lòng tự trọng, về trách nhiệm công dân và về khát vọng cống hiến.
Tổng Bí thư nhấn mạnh, cần triển khai đồng bộ 5 nhiệm vụ trọng tâm, trong đó, trước hết, phải xây dựng và lan tỏa hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa và chuẩn mực con người Việt Nam thời kỳ mới.
“Một đất nước muốn đi xa phải có “la bàn” về giá trị. Giá trị ấy phải kết tinh được truyền thống và khát vọng hiện đại, đủ mạnh để dẫn dắt hành vi xã hội, đủ rõ để phân biệt đúng - sai; tốt - xấu; thật - giả và đủ bền để chống lại sự lệch chuẩn, lai căng và sự thao túng trong môi trường số. Trong đó, cần nhấn mạnh những phẩm chất cốt lõi: yêu nước, thuần phong mỹ tục, kỷ cương, liêm chính, trách nhiệm, nhân ái, sáng tạo, khát vọng vươn lên. Quan trọng hơn, hệ giá trị không thể chỉ “viết trong văn bản”, mà phải được cụ thể hóa thành chương trình giáo dục, thành chuẩn mực công vụ, thành tiêu chí đánh giá văn minh cộng đồng và thành thước đo chất lượng phát triển”, Tổng Bí thư nêu.
Thứ hai, theo Tổng Bí thư, phải coi xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh là nhiệm vụ mang tính nền tảng. Môi trường văn hóa phải thực sự là tổng hòa những chuẩn mực ứng xử, thái độ tôn trọng pháp luật, tôn trọng sự thật, tôn trọng nhân phẩm con người, tôn trọng lao động và sự cống hiến. Đặc biệt, trong kỷ nguyên số, môi trường văn hóa mở rộng sang không gian mạng , nơi thông tin lan truyền nhanh, cảm xúc bị kích động dễ dàng và độc hại có thể “đầu độc”, tạo mơ hồ trong nhận thức nếu thiếu sức đề kháng. Vì vậy, cần nâng cao năng lực “miễn dịch xã hội” trước tin giả, thông tin xấu độc và xây dựng văn hóa tranh luận văn minh, văn hóa ứng xử có trách nhiệm. Kiên quyết bài trừ bạo lực ngôn từ, xúc phạm nhân phẩm, gieo rắc hằn thù, chia rẽ và suy đồi.
Thứ ba, Tổng Bí thư nhấn mạnh, cần đặt trọng tâm vào giáo dục và phát triển con người, coi đây là trục xuyên suốt của chấn hưng văn hóa. Nhà trường không chỉ dạy chữ, mà phải dạy làm người, dạy trách nhiệm công dân, dạy kỷ luật và năng lực sống. Gia đình không chỉ là nơi nuôi dưỡng vật chất, mà là nơi hình thành nhân cách, nền nếp và lòng tự trọng. Cộng đồng không chỉ tạo ra không gian sinh hoạt, mà phải tạo ra môi trường tôn vinh điều tốt, khuyến khích lao động, khuyến khích học tập và khuyến khích cống hiến. Chấn hưng văn hóa phải bắt đầu từ những điều gần gũi nhất: tôn trọng pháp luật, tôn trọng người khác, trung thực, tử tế, trách nhiệm và tinh thần phụng sự cộng đồng, “mình vì mọi người”. Mọi người đều phải có trách nhiệm với xã hội.
Các đại biểu dự hội nghị. Ảnh: Như Ý.
Thứ tư, Tổng Bí thư lưu ý, cần phát triển công nghiệp văn hóa để văn hóa vừa là nền tảng tinh thần, vừa là nguồn lực kinh tế, vừa là sức mạnh mềm của quốc gia. Thứ năm, xây dựng văn hóa trong hệ thống chính trị và coi đây là gốc của niềm tin xã hội. Văn hóa trong Đảng, trong bộ máy công quyền phải là văn hóa gương mẫu, nói đi đôi với làm, trọng danh dự, trọng kỷ luật và tận tụy phục vụ nhân dân. Mỗi cán bộ, đảng viên phải là một hạt nhân lan tỏa văn hóa liêm chính, chuẩn mực trong ứng xử, nghiêm túc trong thực thi nhiệm vụ, không né tránh, không đùn đẩy, không vô cảm. Không thể xây dựng văn hóa xã hội trong khi văn hóa công vụ còn hình thức, quan liêu, thiếu trách nhiệm. Càng không thể nói về kỷ cương xã hội khi kỷ luật thực thi ở một số nơi còn lỏng lẻo, hình thức. Niềm tin của nhân dân được tạo ra trước hết từ thái độ phục vụ, từ kỷ luật hành động và từ sự nêu gương của đội ngũ cán bộ.
"Tôi đề nghị mỗi cấp ủy, tổ chức đảng phải xác định rõ thực trạng văn hóa của mình để tập trung giải quyết. Tránh làm dàn trải, tránh hình thức, tránh “làm cho có, làm cho xong”. Đặc biệt, phải coi nêu gương là phương thức lãnh đạo có sức thuyết phục cao nhất trong xây dựng văn hóa. Nêu gương không phải nói cho hay, mà là làm cho đúng. Nêu gương không phải vận động chung chung, mà là kỷ luật bản thân, kỷ luật tổ chức, kỷ luật thực thi. Ở đâu cán bộ gương mẫu, ở đó kỷ cương mạnh. Ở đâu kỷ cương mạnh, ở đó niềm tin xã hội được củng cố. Khi đó, mọi nhiệm vụ phát triển đều có nền tảng để bứt phá, vươn lên”, Tổng Bí thư nói.
