Nhạc sĩ cổ điển người Đức Ludwig van Beethoven (1770–1827) từng phải chịu đựng chứng suy giảm thính lực dẫn đến điếc hoàn toàn. Tuy nhiên, ông vẫn có thể soạn ra những kiệt tác âm nhạc. Dưới đây là cách ông đã thực hiện điều đó.
Beethoven bắt đầu bị điếc như thế nào?
"Trong ba năm qua, thính giác của tôi ngày càng yếu đi..." - Beethoven đã viết như vậy vào năm 30 tuổi trong một bức thư gửi cho người bạn.
Beethoven thời trẻ được biết đến là nhạc sĩ quan trọng nhất kể từ sau Mozart. Ở tuổi đôi mươi, ông học với Haydn và được tôn vinh là một nghệ sĩ piano tài năng, điêu luyện. Trước khi bước sang tuổi 30, ông đã sáng tác một vài bản concerto cho piano, sáu bản tứ tấu dây và bản giao hưởng đầu tiên. Mọi thứ đều hứa hẹn một sự nghiệp lẫy lừng phía trước. Thế rồi, ông bắt đầu nhận thấy những tiếng ù ù trong tai - và mọi thứ bắt đầu thay đổi.
Beethoven bắt đầu mất thính lực từ khi nào?
Khoảng năm 26 tuổi, Beethoven bắt đầu nghe thấy những tiếng reo và ù ù trong tai. Năm 1800, ở tuổi 30, ông viết thư từ Vienna cho một người bạn thời thơ ấu rằng:
"Suốt ba năm qua thính giác của tôi yếu dần. Tôi có thể mô tả về chứng điếc kỳ quặc này là khi ở nhà hát, tôi phải tiến rất gần dàn nhạc mới hiểu được người biểu diễn, và từ khoảng cách xa, tôi không nghe thấy những nốt cao của nhạc cụ và giọng hát... Đôi khi tôi khó nghe thấy người nói khẽ. Tôi có thể nghe thấy âm thanh nhưng không hiểu được từ ngữ. Ngược lại, nếu ai đó hét lên, tôi không thể chịu đựng nổi."
Beethoven đã cố gắng giữ bí mật này vì sợ sự nghiệp sẽ tan tành nếu ai đó nhận ra. Ông viết: "Trong hai năm tôi đã tránh hầu hết các cuộc tụ họp xã hội vì tôi không thể nói với mọi người rằng 'Tôi bị điếc'. Nếu tôi làm nghề khác thì có lẽ sẽ dễ dàng hơn, nhưng trong nghề của tôi, đây là một tình cảnh kinh khủng."
Beethoven dường như vẫn có thể nghe được một số lời nói và âm nhạc cho đến năm 1812. Nhưng đến năm 44 tuổi, ông gần như điếc hoàn toàn và không thể nghe thấy giọng nói hay những âm thanh của vùng nông thôn mà ông hằng yêu thích.
Tại sao Beethoven bị điếc?
Nguyên nhân chính xác vẫn còn là bí ẩn. Các giả thuyết đưa ra từ bệnh giang mai, ngộ độc chì, sốt phát ban, hoặc thậm chí là thói quen nhúng đầu vào nước lạnh để giữ tỉnh táo của ông. Khám nghiệm tử thi sau khi ông qua đời cho thấy ông có tai trong bị biến dạng và phát triển các tổn thương theo thời gian.
Ông từng tắm nước ấm ở sông Danube để chữa bệnh dạ dày nhưng chứng điếc lại trầm trọng hơn. Một phương pháp kỳ quặc khác là buộc vỏ cây ướt vào bắp tay cho đến khi khô đi và tạo ra các vết phồng rộp. Việc này không chữa được bệnh mà chỉ khiến ông phải rời xa cây đàn piano trong hai tuần. Sau năm 1822, ông từ bỏ việc tìm cách điều trị và sử dụng một loạt các máy trợ thính, chẳng hạn như những chiếc kèn nghe đặc biệt.
Nếu không thể nghe, làm sao ông viết nhạc?
Beethoven đã nghe và chơi nhạc trong suốt ba thập kỷ đầu đời, vì vậy ông hiểu rõ âm thanh của các nhạc cụ và cách chúng hòa quyện với nhau. Chứng điếc của ông là một sự suy giảm chậm rãi chứ không phải mất thính giác đột ngột, nên ông luôn có thể tưởng tượng trong đầu những sáng tác của mình sẽ vang lên như thế nào.
Những người giúp việc của Beethoven kể lại rằng, khi thính giác tệ đi, ông thường ngồi bên đàn piano, ngậm một chiếc bút chì, chạm đầu kia của bút vào bảng cộng hưởng của cây đàn để cảm nhận rung động của nốt nhạc.
Nhà soạn nhạc ngậm bút chì để cảm nhận từng rung động của âm thanh
Chứng điếc có làm thay đổi âm nhạc của ông không?
Có. Trong các tác phẩm thời kỳ đầu, khi Beethoven có thể nghe đầy đủ các dải tần số, ông sử dụng nhiều nốt cao. Khi thính giác suy giảm, ông bắt đầu sử dụng các nốt trầm mà ông có thể nghe rõ hơn. Các tác phẩm bao gồm Moonlight Sonata, vở opera duy nhất Fidelio và 6 bản giao hưởng đã được viết trong giai đoạn này. Những nốt cao chỉ quay trở lại trong các sáng tác cuối đời, cho thấy ông đã nghe thấy các tác phẩm thành hình hoàn toàn trong trí tưởng tượng của mình.
Và không chỉ sáng tác, ông còn tiếp tục biểu diễn. Tuy nhiên, kết cục là ông đã làm hỏng những cây đàn piano do nện quá mạnh để cố nghe thấy các nốt nhạc.
Trong buổi ra mắt Bản giao hưởng số 9 (Choral Symphony) vào ngày 7 tháng 5 năm 1824, Beethoven đã khăng khăng đòi chỉ huy. Dàn nhạc đã thuê một người chỉ huy khác là Michael Umlauf đứng cạnh ông và yêu cầu các nhạc công bỏ qua sự điều khiển của Beethoven.
Buổi biểu diễn đó đã nhận được những tràng pháo tay nồng nhiệt mà Beethoven không thể nghe thấy. Tương truyền rằng, nữ ca sĩ trẻ Carolina Unger đã tiến lại gần và xoay người vị nhạc trưởng vĩ đại về phía khán giả, để ông có thể tận mắt nhìn thấy sự tán thưởng cuồng nhiệt dành cho thứ âm nhạc vĩ đại được tạo ra từ chính nỗi đau khổ của mình.
Nguồn: Classic FM
