Cuối năm, khi nhiều gia đình tất bật dọn dẹp, sửa sang nhà cửa để chuẩn bị đón Tết, câu nói quen thuộc “Đầu năm mua muối, cuối năm mua vôi” lại được nhắc đến như một lời nhắc mang tính phong tục. Tuy nhiên, không ít người thừa nhận họ chỉ nghe và làm theo thói quen, chứ chưa thực sự hiểu vì sao lại là vôi vào cuối năm và muối vào đầu năm, cũng như mua về thì nên dùng thế nào cho đúng với tinh thần dân gian.
Ảnh minh hoạ
“Cuối năm mua vôi”: Từ việc sửa sang nhà cửa đến ý nghĩa gột rửa năm cũ
Trong đời sống truyền thống của người Việt, vôi là vật liệu quen thuộc, gắn với việc quét lại tường nhà, hàng rào, cổng ngõ sau một năm mưa nắng. Trước kia, vào những ngày cuối năm, nhiều gia đình thường mua vôi để làm mới không gian sống, chuẩn bị đón Tết trong một ngôi nhà sáng sủa, sạch sẽ hơn.
Theo các tư liệu văn hóa được đăng tải trên VnExpress, việc quét vôi cuối năm không chỉ mang ý nghĩa sửa chữa đơn thuần, mà còn được xem là hành động tẩy uế, xóa bỏ những điều không may mắn, những phiền muộn đã tích tụ trong suốt một năm. Ngôi nhà được làm mới cũng đồng nghĩa với việc gia chủ chuẩn bị một khởi đầu tinh thần nhẹ nhõm hơn cho năm mới.
Ở góc độ đời sống, “mua vôi cuối năm” còn phản ánh thói quen sống ngăn nắp, chu toàn của người Việt xưa: năm cũ sắp khép lại, mọi thứ cần được dọn dẹp, sắp xếp lại cho gọn gàng. Dù ngày nay nhiều gia đình không còn quét vôi mà thay bằng sơn hoặc các hình thức sửa sang khác, tinh thần của vế “cuối năm mua vôi” vẫn được duy trì qua việc tổng vệ sinh, chỉnh trang nhà cửa mỗi dịp Tết đến.
Ảnh minh hoạ
Việc dọn dẹp nhà cửa, bỏ đi những đồ dùng cũ, sửa chữa những góc nhà xuống cấp trước Tết chính là cách người Việt ngày nay tiếp nối tinh thần “mua vôi cuối năm”. Không gian sống được làm mới cũng góp phần tạo cảm giác an yên, sẵn sàng đón một năm mới với nhiều kỳ vọng hơn.
“Đầu năm mua muối”: Mua một gói nhỏ, gửi gắm nhiều mong cầu
Nếu “cuối năm mua vôi” gắn với việc khép lại, thì “đầu năm mua muối” lại hướng đến sự khởi đầu. Theo phân tích của báo Dân Trí, trong quan niệm dân gian, muối không chỉ là gia vị mà còn mang ý nghĩa biểu tượng cho sự đậm đà, gắn kết và đủ đầy.
Từ xa xưa, muối là mặt hàng thiết yếu, từng được xem là thứ không thể thiếu trong mỗi gia đình. Việc mua muối vào đầu năm vì thế được hiểu là cầu mong một năm mới no đủ, gia đình hòa thuận, công việc làm ăn “mặn mà”, suôn sẻ. Chính vì mang ý nghĩa tinh thần, nên người Việt thường chỉ mua một túi muối nhỏ ngay sau giao thừa hoặc sáng mùng 1 Tết.
Trao đổi trên VnExpress, các nhà nghiên cứu văn hóa cho biết tục mua muối đầu năm không nhằm tích trữ hay sử dụng nhiều, mà mang tính tượng trưng, giống như một lời cầu chúc giản dị cho năm mới bình an.
Ảnh minh hoạ
Thực tế, dân gian không đặt ra quy định cứng nhắc về việc sử dụng muối mua đầu năm. Nhiều gia đình dùng một chút muối cho bữa cơm đầu năm như một cách lấy may, với mong muốn cả năm êm ấm, đậm đà tình cảm. Có nhà để gói muối trong bếp – nơi giữ lửa cho gia đình – như một biểu trưng cho sự đủ đầy, ấm áp.
Một số quan niệm cho rằng có thể để muối ở gần cửa ra vào để “giữ lộc”, song theo các chuyên gia, đây chỉ là niềm tin dân gian mang tính cá nhân. Điều quan trọng nhất vẫn là tinh thần tích cực, sự an tâm mà hành động mua muối đầu năm mang lại, chứ không phải vị trí đặt muối trong nhà.
Ảnh minh hoạ
Trong nhịp sống hiện đại, không phải ai cũng còn giữ đầy đủ những phong tục xưa. Thế nhưng, ý nghĩa sâu xa của câu nói này vẫn còn nguyên giá trị: một năm mới suôn sẻ không chỉ bắt đầu từ những mong cầu tốt đẹp, mà còn từ việc biết dọn dẹp, buông bỏ và chuẩn bị tâm thế nhẹ nhõm cho chặng đường phía trước.
