Có những người nhìn bên ngoài tưởng đang sống đúng phiên bản thành công mà ai cũng mong muốn, nhưng bên trong lại chỉ thấy cạn năng lượng.
Đó không phải kiểu kiệt sức vì thất bại, cũng không hẳn là burnout vì làm việc quá nhiều. Ngược lại, nó thường xuất hiện ở những người đang làm khá tốt cuộc sống của mình. Họ có công việc ổn, đạt được những cột mốc đáng mơ ước, được công nhận, thậm chí sở hữu cuộc sống mà nhiều người xung quanh ao ước.
Nhưng thay vì cảm giác hạnh phúc, họ lại thấy trống rỗng.
Dự án thành công. Chức danh mới xuất hiện. Thu nhập tăng lên. Mọi thứ đều có vẻ rất peak. Thế nhưng cảm giác thỏa mãn chỉ kéo dài trong một khoảng thời gian ngắn. Sau đó là một khoảng hụt hẫng khó gọi tên, rồi lại tiếp tục lao về phía mục tiêu tiếp theo.
Trạng thái này đang được nhiều chuyên gia tâm lý gọi là “success fatigue” - tạm dịch là “sự mệt mỏi vì thành công”.
(Ảnh minh hoạ)
Khi thành công không còn mang lại cảm giác hạnh phúc
Điều khiến success fatigue khó nhận ra là nó không giống hình ảnh kiệt sức quen thuộc.
Người trải qua trạng thái này vẫn đi làm mỗi ngày, vẫn hoạt động bình thường, vẫn có động lực phát triển bản thân và tiếp tục đạt thành tích. Nhưng sâu bên trong, họ bắt đầu cảm thấy mọi thứ ngày càng nặng nề. Họ mệt theo cách mà một giấc ngủ thật sâu cũng không thể giải quyết được vấn đề.
Nhiều người mô tả cảm giác đó như việc liên tục chạy trên một chiếc máy chạy bộ không có nút dừng. Mỗi lần đạt được điều gì đó, não bộ lại ngay lập tức chuyển sang câu hỏi: “Tiếp theo là gì?”. Họ không có cảm giác “đủ”, không có khoảnh khắc thật sự được nghỉ ngơi.
Các chuyên gia cho rằng success fatigue thường xuất hiện khi giá trị bản thân bị gắn chặt với thành tích. Một người càng thành công, họ càng dễ cảm thấy mình phải tiếp tục duy trì hình ảnh đó. Và rồi áp lực không còn đến từ mục tiêu nữa, mà đến từ việc sợ đánh mất phiên bản “thành công” của chính mình.
Vì sao càng đạt được nhiều thành tựu, con người càng dễ thấy trống rỗng?
Những người có tham vọng cao thường rất dễ rơi vào success fatigue vì họ sống trong trạng thái liên tục nâng chuẩn bản thân.
Nếu không xuất sắc, họ cảm thấy mình đang tụt lại. Nếu chậm hơn người khác, họ thấy bất an. Nếu nghỉ ngơi quá lâu, họ bắt đầu thấy có lỗi. Dần dần, thành công không còn là điều mang lại niềm vui nữa, mà trở thành thứ phải duy trì.
Điều nguy hiểm là xã hội hiện đại lại liên tục cổ vũ cho kiểu sống này.
Mạng xã hội đầy những câu chuyện về hiệu suất và kiếm tiền, tự nâng cấp và phát triển bản thân, trở thành phiên bản tốt hơn của chính mình. Con người được khuyến khích phải luôn tiến lên, luôn tối ưu hóa thời gian, luôn làm nhiều hơn. Những thứ này không sai nhưng trong môi trường đó, việc chậm lại dễ khiến một người cảm thấy mình đang thất bại.
Thậm chí, nhiều người bắt đầu không còn phân biệt được đâu là mục tiêu thật sự của bản thân và đâu là những mục tiêu được tạo ra để nhận sự công nhận từ người khác. Một câu rất đúng về success fatigue là: “Bạn không còn sống với mục đích thật sự nữa. Bạn bắt đầu sống để quản lý cách người khác nhìn mình.”
Bên cạnh đó, con người có xu hướng thích nghi rất nhanh với những điều từng khiến mình hạnh phúc. Chiếc xe mới rồi sẽ trở nên bình thường. Mức lương mới rồi cũng thành quen thuộc. Một cột mốc lớn cuối cùng cũng bị thay thế bởi áp lực cho cột mốc tiếp theo.
Thành tựu tạo ra dopamine - hormone khiến chúng ta cảm thấy hưng phấn - nhưng cảm giác đó không kéo dài lâu. Sau khoảng thời gian ngắn ngủi ấy, con người lại tiếp tục tìm kiếm mục tiêu tiếp theo để được cảm thấy hưng phấn thêm một lần nữa. Đó là lý do nhiều người có mọi thứ mà xã hội gọi là thành công nhưng vẫn thấy thiếu một điều gì đó.
Không phải vì họ vô ơn với những gì mình có. Mà vì thành công bên ngoài không phải lúc nào cũng lấp đầy được cảm giác có ý nghĩa bên trong.
(Ảnh minh hoạ)
Vậy làm sao để thoát khỏi “success fatigue”?
Điều quan trọng nhất có lẽ là định nghĩa lại thành công. Vượt qua success fatigue không đồng nghĩa với việc ngừng cố gắng hay từ bỏ mục tiêu. Vấn đề không nằm ở thành công, mà nằm ở mối quan hệ giữa con người và thành công.
Thay vì chỉ đo cuộc sống bằng năng suất, tiền bạc hay thành tích, nhiều người bắt đầu học cách đặt những câu hỏi khác: “Mình có đang sống đúng với điều mình tin không?”, “Mình có còn cảm thấy vui với cuộc sống hiện tại không?”, “Điều gì khiến mình thấy có ý nghĩa ngoài công việc?”,...
Ngoài ra, việc tìm kiếm những niềm vui không gắn với thành tích cũng rất quan trọng. Đó có thể là thời gian dành cho gia đình, bạn bè, sở thích cá nhân, hoạt động cộng đồng hoặc đơn giản là những khoảnh khắc được sống chậm mà không cảm thấy tội lỗi.
Nhiều người từng trải qua success fatigue cũng cho biết cảm giác hãnh diện lớn nhất của họ không đến từ việc đạt thêm thành tựu cho bản thân, mà đến từ việc tạo ra giá trị cho người khác - giúp đỡ cộng đồng, hỗ trợ ai đó hay làm điều gì đó có ý nghĩa ngoài chính mình.
Success fatigue thực chất không chỉ là câu chuyện về công việc hay tham vọng. Nó phản ánh một vấn đề lớn hơn: con người ngày càng quen với việc đo giá trị bản thân bằng hiệu suất.
Chúng ta luôn được khuyến khích phải tiến lên, phải tốt hơn, phải tối ưu hóa mọi thứ. Nhưng hiếm ai được dạy cách cảm thấy hài lòng với hiện tại hay nghỉ ngơi mà không cảm thấy áy náy.
Và rồi nhiều người nhận ra điều khiến mình mệt nhất không hẳn là công việc hay áp lực bên ngoài, mà là cảm giác lúc nào cũng phải tiếp tục trở thành một phiên bản thành công hơn.
Vậy nên có lẽ, sau tất cả, thứ mà rất nhiều người đang thiếu không chỉ là nghỉ ngơi. Mà là cảm giác được sống như một con người bình thường, thay vì một cỗ máy luôn phải tiến về phía trước.
(Nguồn: Forbes, Substack)
