Trong tập 3 của phim tài liệu VTV Đặc biệt: Bẫy 3 - Khi cha mẹ gục ngã phát sóng tối 14/6, câu chuyện của bà Tín (86 tuổi, Hà Nội), nguyên giảng viên cao cấp, đã cho thấy một chiêu thức tinh vi mà những người môi giới chuyển nhượng hợp đồng kỳ nghỉ sử dụng để tiếp cận người cao tuổi: trở thành người thân trước khi trở thành người bán hàng.
Nhân vật xuất hiện trong bộ phim khiến nhiều người chú ý là Huyền, nhân viên bán hợp đồng của một công ty chuyển nhượng kỳ nghỉ. Thông qua sự giới thiệu của đồng nghiệp, Huyền đã nhiều lần tìm đến nhà bà Tín để thuyết phục bà chuyển nhượng các hợp đồng sở hữu kỳ nghỉ đã mua trước đó.
Tuổi già cô quạnh của nguyên giảng viên cao cấp
Trong căn hộ rộng rãi giữa trung tâm thành phố, bà vẫn cẩn thận lưu giữ những chồng hồ sơ dày cộp gồm hàng loạt hợp đồng sở hữu kỳ nghỉ được ký suốt nhiều năm. Ở tuổi ngoài 80, bà không phải nhà đầu tư chuyên nghiệp, cũng chưa từng nghĩ đến việc tìm kiếm lợi nhuận từ những sản phẩm tài chính phức tạp. Điều bà mong muốn chỉ đơn giản là có thêm cơ hội được đi đây đó cùng gia đình khi tuổi già vẫn còn đủ sức khỏe.
Ảnh: VTV
"Vì thấy có thằng Ronaldo tóc bóng mượt quảng cáo thì bà mua thôi. Chứ bà có định đầu tư gì đâu", bà cười khi nhớ lại một trong những hợp đồng đầu tiên mình từng ký.
Có những hợp đồng được bà xuống tiền chỉ vì một lý do rất đỗi giản dị: được trở về quê chồng nhiều hơn.
Đằng sau những con số lên tới hàng tỷ đồng không phải tham vọng đầu tư hay mong muốn sinh lời, mà là hình dung của một người mẹ già về những cuối tuần quây quần bên con cháu. Trong suy nghĩ của bà, những hợp đồng sở hữu kỳ nghỉ là tấm vé cho những chuyến đi gia đình, là cơ hội để kéo gần khoảng cách giữa các thế hệ khi mỗi người ngày càng bận rộn với cuộc sống riêng.
Từ những lời giới thiệu về các khu nghỉ dưỡng cao cấp và quyền sử dụng kéo dài hàng chục năm, bà Tín lần lượt ký nhiều hợp đồng sở hữu kỳ nghỉ. Thế nhưng thứ bà mua chưa bao giờ là bất động sản nghỉ dưỡng hay cơ hội đầu tư. Thứ bà muốn mua thực chất là những khoảng thời gian được ở bên người thân.
Để chuẩn bị cho những chuyến đi ấy, bà còn sắm cả một chiếc ô tô 5 chỗ từ năm 2015. Chiếc xe được mua với kỳ vọng sẽ thường xuyên chở cả gia đình đi nghỉ dưỡng, về quê hay du lịch cuối tuần. Nhưng nhiều năm trôi qua, chiếc xe gần như không được sử dụng.
Bà Tín và chiếc xe nhiều năm đã không dùng (Ảnh: VTV)
Khi đoàn làm phim hỏi về chiếc xe, bà thậm chí không còn nhớ chính xác nó đang được để ở đâu trong tầng hầm. Chiếc ô tô phủ bụi nằm lặng lẽ trong một góc tối, giống như những kế hoạch tuổi già từng được bà vẽ ra nhưng chưa bao giờ trở thành hiện thực.
Những câu nói được thốt ra nhẹ nhàng, nhưng phía sau là cảm giác bất lực của một người già khi sức khỏe không còn cho phép mình chờ đợi quá lâu. Bà Tín từng nghĩ tuổi già của mình sẽ là những chuyến đi cùng con cháu, những buổi đoàn tụ cuối tuần và những hành trình còn dang dở sau nhiều năm làm việc, cống hiến. Thế nhưng những chuyến đi ấy đã khép lại trước cả khi thực sự bắt đầu.
Ngay cạnh căn hộ của bà là một căn nhà khác được mua cho con. Khoảng cách chỉ vài bước chân nhưng phần lớn thời gian vẫn vắng bóng người thân. Những căn phòng đầy đủ tiện nghi vẫn không thể lấp đầy cảm giác trống trải của tuổi già.
Đứng trên ban công rộng nhìn xuống thành phố rực sáng ánh đèn, bà Tín chỉ tay về khoảng không trước mặt rồi hỏi đoàn làm phim: "Này, không gian này đẹp không?" Rồi bà bật cười, một nụ cười gượng gạo. "Ở đây toàn là các con mua nhà nhốt bố mẹ ở đây."
Sau vài giây im lặng, người phụ nữ 86 tuổi tiếp tục trải lòng bằng giọng nói chậm rãi nhưng chất chứa nhiều tâm sự: "Cháu co con gái không? Có con gái là tốt đấy. Bà không có đứa con gái nào, bà thấy cô đơn lắm."
Giữa căn hộ rộng lớn, giữa những hợp đồng trị giá hàng tỷ đồng và những dự định tuổi già chưa kịp thực hiện, sự cô đơn mới là điều hiện hữu nhất trong cuộc sống của bà Tín. Và cũng chính khoảng trống ấy đã trở thành điểm khởi đầu cho câu chuyện đau lòng được hé lộ sau đó trong bộ phim tài liệu.
Đánh trúng khoảng trống tuổi già
Và rồi Huyền xuất hiện. Theo lời kể trong bộ phim, để mua lại các hợp đồng kỳ nghỉ bà Tín đang có, Huyền đã đến nhà bà 5 lần - đủ nhiều để nhớ từng góc trong căn nhà, hiểu hoàn cảnh gia đình và trở nên thân thiết với vợ chồng bà. Tin rằng việc làm của mình không sai, Huyền đồng ý ghi hình.
Mang theo những món quà nhỏ như túi đồ siêu thị hay giỏ trứng quê, Huyền thường xuyên hỏi han sức khỏe của bà Tín và chồng. Những câu chuyện tưởng như rất đời thường như "bà đỡ đau chân hơn chưa", "ông còn phải đi viện nữa không", "Tết năm nay con cháu về đông không" dần tạo nên cảm giác gần gũi.
Huyền đã nhiều lần đến nhà thăm bà Tín, thân thiết như con cháu trong gia đình (Ảnh: VTV)
Không dừng lại ở những cuộc trò chuyện, Huyền còn cùng bà vào bếp chuẩn bị hoa quả, sắp xếp chén đĩa, dọn dẹp nhà cửa. Thậm chí, cô còn hỗ trợ thay quần áo cho chồng bà Tín đang nằm liệt giường và dìu bà từng bước đi lại trong nhà.
Bà Tín thừa nhận bản thân rất quý mến Huyền.
"Các bạn trẻ truyền sức sống cho mình, cho mình quên đi tuổi già nên bà thích lắm. Có dịp bà trổ tài làm bánh làm trái cho nó ăn. Với Huyền thì bà cũng ở tinh thần như thế. Thấy nó đến là bà thích lắm", bà chia sẻ. Theo lời bà Tín, Huyền thường xuyên xuất hiện trong cuộc sống thường ngày, vào bếp nấu nướng, ăn cơm cùng gia đình rồi chủ động rửa bát. Sự hiện diện đều đặn ấy khiến khoảng cách giữa một nhân viên bán hàng và khách hàng gần như biến mất.
Biết con cái bà Tín không thường xuyên có mặt ở nhà, Huyền càng dễ dàng tạo dựng niềm tin. "Tưởng nó đi thuê trọ có khi bà lại bảo đến ở đây", bà Tín kể lại.
Ở tuổi 86, điều bà Tín thiếu không phải vật chất mà là sự bầu bạn. Chính nhu cầu được quan tâm, được trò chuyện và được đồng hành đã trở thành điểm tựa để Huyền xây dựng mối quan hệ với bà.
Sau khi tạo được lòng tin, Huyền nhận tiền của bà Tín để thực hiện việc chuyển nhượng các hợp đồng kỳ nghỉ. Theo nội dung phim tài liệu, hơn 50 triệu đồng đã được Huyền nhận từ nhà bà Tín với cam kết hỗ trợ chuyển nhượng hợp đồng. Tuy nhiên sau 3 tháng, việc chuyển nhượng vẫn không có kết quả.
Khi Huyền quay lại nhà, bà Tín liên tục hỏi về thời hạn hoàn trả số tiền đã giao trước đó. "Mai trả, có dứt khoát không?", bà hỏi. Huyền được cho là đã cam kết sẽ quay lại vào 12 giờ trưa hôm sau để trả đủ 52,5 triệu đồng. Cuộc trao đổi thậm chí được camera nhà bà Tín ghi lại.
Tuy nhiên, sau thời điểm đã hẹn, số tiền vẫn chưa được hoàn trả.
Khi màn kịch kết thúc
Theo lời bà Tín, sau khi niềm tin không còn, cách cư xử của Huyền cũng thay đổi hoàn toàn. Bà đã đưa ra những tin nhắn được cho là do Huyền gửi sau đó.
"Cháu thương bà vì bà già cô đơn, con cái bỏ mặc không quan tâm. Còn bà thì cháu nói thẳng luôn, bà sống sao để con nó bỏ mặc, bị lừa đảo nó lừa lấy hết tiền vàng...", bà Tín đọc lại nội dung tin nhắn. Những lời lẽ này trái ngược hoàn toàn với hình ảnh một cô gái từng mang quà đến thăm hỏi, vào bếp nấu cơm, chăm sóc người già và dành nhiều tháng để xây dựng sự thân tình.
Ảnh: VTV
Câu chuyện của Huyền và bà Tín trở thành một trong những ví dụ điển hình mà Bẫy 3 - Khi cha mẹ gục ngã phản ánh: người cao tuổi không chỉ đối mặt với nguy cơ mất tiền vì những lời hứa hẹn thiếu cơ sở pháp lý, mà còn có thể trở thành nạn nhân khi sự cô đơn và nhu cầu được quan tâm bị lợi dụng như một công cụ để tạo dựng lòng tin.
Theo PGS.TS Phạm Mạnh Hà, người cao tuổi thường rất coi trọng hình ảnh cá nhân và ngại thừa nhận mình bị lừa. Tâm lý muốn che giấu, muốn tìm cách gỡ gạc số tiền đã mất khiến nhiều người tiếp tục đặt niềm tin vào chính những người đã đưa họ vào vòng xoáy đó, từ đó rơi sâu hơn vào cái bẫy được giăng sẵn.
“Đối với người cao tuổi, giá trị hình ảnh rất lớn bởi vì người ta rất sợ người khác nói ‘già đầu mà dại, để bọn trẻ con nó lừa’. Chính vì vậy họ tìm cách che giấu, nhưng càng che giấu bao nhiêu họ lại càng rơi vào bẫy của kẻ lừa đảo.
Những kẻ lừa đảo biết tâm lý gỡ gạc của những người cao tuổi. Họ mất đồng tiền thì xót lắm, thậm chí có người đi vay nợ, cầm cố tài sản nên tâm lý gỡ gạc là rất lớn. Họ tiếp tục im lặng tìm kiếm giải pháp. Đó chính là điều khiến nạn nhân rơi vào vòng lặp, kể cả người có học thức vẫn bị lừa đảo.”
Và bà Tín là một người nhà thế.
"Bà xấu hổ vì mình là người tài giỏi như thế", bà nói, giọng đứt quãng "Không phải người phụ nữ nào cũng được đi chuyên gia ở nước ngoài đâu cháu ạ. Được đi làm việc ở Ba Lan mấy năm như bà đâu. Bà xấu hổ vì chuyện đó. Bà quá tự tin."
Nói đến đây, bà dừng lại khá lâu. Trong suy nghĩ của bà, điều khiến bản thân đau đớn không chỉ là số tiền đã mất. Điều khó chấp nhận hơn là cảm giác thất vọng về chính mình, khi một người từng trải, từng thành công và từng được nhiều người kính trọng lại có lúc đưa ra những quyết định khiến bản thân và gia đình phải gánh hậu quả.
Bà nhìn quanh căn nhà, nơi chứa đựng thành quả của cả một đời lao động, rồi chậm rãi nói: "Tất cả những thứ trong nhà, những thứ bà có hiện nay đều là một tay bà. Mình được thì các con được, còn bà mất thì các con mất. Nên phải nói một chữ rất đau đớn là mình vô trách nhiệm với việc chi tiêu."
Đó không còn là sự tiếc nuối vì một khoản tiền hay một hợp đồng thất bại, mà là nỗi dằn vặt của một người mẹ luôn cho rằng mình phải có trách nhiệm bảo vệ những thành quả đã gây dựng suốt cả cuộc đời. Chính vì vậy, điều bà mang theo đến tận hôm nay không chỉ là tổn thất vật chất, mà còn là cảm giác xấu hổ, ân hận và tự trách bản thân vì đã quá tin vào phán đoán của chính mình.
