Ngày 27/6 vừa qua, hệ thống trung tâm phẫu thuật Robot Công nghệ cao Vinmec chính thức được khai trương. Chúng tôi đã có cuộc trao đổi bên lề sự kiện với PGS.TS.BS Phạm Văn Bình, Giám đốc của Trung tâm, đồng thời là một trong những người đặt nền móng cho phẫu thuật bằng robot của Việt Nam.
Trong suốt cuộc trò chuyện khoảng 1 tiếng đồng hồ, ông luôn nhấn mạnh robot chỉ là phương tiện giúp bác sĩ đi 1 con đường đặc biệt để giải quyết vấn đề về mặt bệnh tật, chứ không thể thay thế bác sĩ.
Cho nên dù ở thời đại nào, kiến thức chung và hiểu biết sâu sắc về mặt bệnh học, để điều trị bệnh vẫn là vấn đề cốt lõi. Còn robot là điển hình của công nghệ, giúp cho người bác sĩ ngoại khoa thực hiện việc phẫu thuật tinh hoa và tinh xảo hơn giúp người có kết quả điều trị tốt nhất.
Trên cương vị Giám đốc trung tâm Phẫu thuật Robot Công nghệ cao, Hệ thống Y tế Vinmec, ông có thể chia sẻ những điểm nổi bật của mô hình trung tâm này?
Hiện nay, hệ thống Trung tâm Phẫu thuật Robot Công nghệ cao của Vinmec đang được trang bị rất nhiều loại robot khác nhau như: Robot Da Vinci hệ XI, robot Hugo RAS, robot Toumai… Chúng tôi đang làm việc với hãng robot Hinotori của Nhật Bản để lắp đặt mới trong 1-2 tháng tới.
Như vậy về phẫu thuật ổ bụng, hệ thống Trung tâm Phẫu thuật Robot Công nghệ cao Vinmec đã có đầy đủ các loại robot phẫu thuật hiện đại nhất thế giới.
Còn đối với phẫu thuật cột sống và chấn thương chỉnh hình (như thay khớp gối), Vinmec cũng trang bị 3 hệ thống robot chuyên biệt tại các cơ sở khác nhau. Ví dụ, hệ thống Misso ở Vinmec Times City và Rosa ở Vinmec Smart City. Các hệ thống phẫu thuật cột sống khác cũng được trang bị tại các bệnh viện của Vinmec đặt tại Đà Nẵng, Central Park, Phú Quốc và Cần Thơ.
Khi trang bị được hệ thống robot đa trung tâm, đa loại, chúng tôi tin rằng nhiều ca bệnh sẽ được ứng dụng bằng phẫu thuật bằng robot. Trong tương lai, tại hệ thống trung tâm của Vinmec, những phẫu thuật bằng robot sẽ mở rộng sang các lĩnh vực sọ não, bên cạnh chấn thương chỉnh hình và ung thư.
Sự trang bị đa dạng này giúp cho không chỉ hệ thống phẫu thuật của Vinmec mà ngành y tế Việt Nam có thể phục vụ tốt nhất cho người bệnh. Tất cả tiến bộ về y học đều xoay quanh vì bệnh nhân và lấy bệnh nhân làm trung tâm.
Ngoài ra, với sự hỗ trợ của trang thiết bị hiện đại, chúng ta sẽ có những con số chính xác từ các trung tâm phẫu thuật robot của Việt Nam. Khi đi ra nước ngoài, chúng ta có thể tự tin sánh vai với các bạn bè trong khu vực và trên thế giới. Chúng ta có tiếng nói riêng của mình. Đó là tiếng nói của phẫu thuật robot Việt Nam.
Bên cạnh trang thiết bị hiện đại, đội ngũ bác sĩ, phẫu thuật viên của hệ thống Trung tâm Phẫu thuật Robot Công nghệ cao Vinmec được chuẩn bị thế nào?
Điều quan trọng mà tất cả chúng ta không được quên, ngoài hệ thống robot hiện đại, đội ngũ phẫu thuật viên và bác sĩ vẫn là cốt lõi, yếu tố cơ bản. Chỉ các y bác sĩ mới có thể làm sống dậy và phát huy tối đa, để robot nói được tiếng nói đúng với tiếng nói tinh hoa của phẫu thuật robot.
Vì thế, song song với việc trang bị hệ thống cơ sở vật chất hiện đại, đội ngũ giáo sư, tiến sĩ, bác sĩ của trung tâm đều đã được cử đi học, thi và nhận chứng chỉ về phẫu thuật robot tại các trung tâm lớn trên thế giới như Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan.
Ngoài việc đưa hệ thống trung tâm Phẫu thuật Robot Công nghệ cao Vinmec thành những trung tâm xuất sắc, đạt chất lượng cao về mặt thực hành, chúng tôi còn đặt thêm nhiệm vụ đào tạo thế hệ kế cận, thực hiện các nghiên cứu hàn lâm. Không chỉ khám chữa bệnh, trung tâm sẽ là nơi kết nối các chuyên gia trong và ngoài nước đến để giảng dạy, chia sẻ kinh nghiệm và tham gia nghiên cứu.
Chính những thực hành hàn lâm và nghiên cứu khoa học sẽ giúp chúng ta cải tiến hệ thống robot trở nên thông minh, hiện đại và hiệu quả hơn. Ngoài việc áp dụng, trong tương lai gần, người Việt còn nghiên cứu ra hệ thống phẫu thuật robot “Made in Vietnam”. Đó là ý nghĩa và mục tiêu mà hệ thống Trung tâm Phẫu thuật Robot công nghệ cao Vinmec muốn hướng đến.
Trong một ca phẫu thuật ung thư bằng robot, đâu là những quyết định mà không một hệ thống robot nào có thể thay thế các bác sĩ?
Tôi luôn khẳng định dù công nghệ có phát triển đến đâu, dù AI có tiến xa trong nhiều thập kỷ tới, robot vẫn chỉ là một công cụ công nghệ cao. Điều mà robot không bao giờ có được chính là cảm xúc, trực giác và khả năng ra quyết định của con người. Mọi trí tuệ của robot đều do con người tạo ra và huấn luyện.
Đặc biệt trong y khoa, máy móc không thể thay thế bác sĩ. Phẫu thuật viên vẫn là yếu tố cốt lõi điều khiển hệ thống robot. Hiện nay, mọi thao tác từ cắt, đốt, phẫu tích đến khâu nối đều được thực hiện bởi bàn tay và tư duy của người phẫu thuật viên, sau đó truyền đến các cánh tay robot.
Trong phẫu thuật ung thư, quyết định cắt đến đâu, xác định ranh giới phẫu thuật như thế nào để lấy tối đa tổ chức ung thư nhưng vẫn bảo tồn được thần kinh, mạch máu và các cơ quan quan trọng xung quanh hoàn toàn phụ thuộc vào kinh nghiệm và bản lĩnh của người phẫu thuật viên.
Hay trong trường hợp xảy ra biến chứng bất ngờ trên bàn mổ, chính bác sĩ vẫn người phải đưa ra quyết định chỉ trong vài giây: tiếp tục phẫu thuật robot, chuyển sang nội soi hay mổ mở để bảo đảm an toàn tối đa cho người bệnh. Đó là những quyết định đòi hỏi kiến thức, kinh nghiệm, sự nhạy bén và bản lĩnh mà robot không thể tự đưa ra. Chỉ khi có những phẫu thuật viên giỏi mới có thể khai thác hết giá trị của những thế hệ robot tiên tiến. Robot là cánh tay nối dài của bác sĩ, chứ không phải người thay thế bác sĩ.
Đâu là những giá trị mà người bệnh được hưởng từ cách thức phẫu thuật đỉnh cao này?
Phẫu thuật robot là phẫu thuật xâm lấn tối thiểu đỉnh cao. Nó có ưu điểm phóng đại với hình ảnh 3D sắc nét, cánh tay cử động linh hoạt 360 độ, khử rung, và tạo tư thế thoải mái cho phẫu thuật viên. Những ưu điểm này giúp lấy tối đa tổ chức ung thư, hạn chế tàn phá cơ quan lành, giảm thiểu chảy máu, bảo vệ các tạng xung quanh. Điều này sẽ giúp bệnh nhân phục hồi nhanh, giảm đau và sớm lấy lại chất lượng cuộc sống sau mổ.
Thậm chí sự mềm mại của cánh tay robot như cổ tay người còn giúp cho phẫu thuật viên có thể tiếp cận, phẫu tích ở những vùng tổn thương sâu nhất, khó nhất mà bàn tay người khó lòng xoay xở như trong khung chậu, lồng ngực.
Không chỉ người bệnh, với sự hỗ trợ của robot, các bác sĩ, phẫu thuật viên có thể chuyển từ phẫu thuật với tư thế rất khó, bị cố định sang tư thế thoải mái hơn. Tức là các bác sĩ sẽ được ngồi vào một bàn điều khiển có hệ thống bàn đạp, cần gạt. Nhờ đó, bác sĩ có thể tiến hành những ca mổ kéo dài hơn so với phẫu thuật nội soi hay mổ mở mà vẫn đảm bảo tính chính xác, giúp kéo dài tuổi thọ nghề nghiệp.
Theo Bộ Y tế, mỗi năm có khoảng 40.000 người Việt Nam có thu nhập cao ra nước ngoài khám, chữa bệnh, gây thất thoát 2-3 tỷ USD. Ông kỳ vọng thế nào về khả năng giữ chân người bệnh khi y tế Việt Nam có sự hiện diện của các hệ thống robot phẫu thuật hiện đại?
Thực tế, chúng ta hoàn toàn có đủ cơ sở, năng lực và điều kiện để giữ chân người Việt Nam ở lại điều trị trong nước.
Hiện nay, chúng ta có thể thực hiện phẫu thuật cắt gan bằng robot, cắt gan nội soi; điều trị ung thư thực quản, ung thư phổi, các khối u trung thất bằng phẫu thuật robot và nội soi với quy trình bài bản, kết quả rất tốt.
Bác sĩ Việt Nam cũng đã làm chủ phẫu thuật điều trị nhiều loại ung thư như ung thư cổ tử cung, ung thư buồng trứng, ung thư đại trực tràng, ung thư tuyến tiền liệt và nhiều bệnh lý tiết niệu.
Không chỉ trong phẫu thuật, y học Việt Nam cũng từng bước làm chủ các phương pháp điều trị hiện đại như điều trị đích và liệu pháp miễn dịch.
Những kỹ thuật tiên tiến mà thế giới đang áp dụng, Việt Nam hoàn toàn có khả năng tiếp cận, làm chủ và triển khai hiệu quả trong điều trị ung thư cũng như nhiều bệnh lý khác.
Vậy tại sao mỗi năm vẫn có khoảng 2-3 tỷ USD chảy ra nước ngoài để khám và chữa bệnh? Điều đáng nói là không ít người ra nước ngoài chỉ để khám sức khỏe định kỳ, nội soi dạ dày, đại tràng hoặc thực hiện các dịch vụ y tế thông thường, chứ chưa nói đến những ca phẫu thuật phức tạp.
Thực tế, thông tin về sự phát triển, trình độ chuyên môn, kỹ năng cũng như năng lực điều trị của các trung tâm y tế lớn ở Việt Nam vẫn chưa đến được đầy đủ với người bệnh. Vì vậy, nhiều người chưa thực sự có niềm tin để lựa chọn điều trị trong nước.
Theo tôi, để giữ chân người bệnh, chúng ta cần thực hiện 3 việc.
Thứ nhất, các bệnh viện lớn phải đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, công bố kết quả điều trị trên các tạp chí y khoa uy tín trong nước và quốc tế để khẳng định chất lượng chuyên môn bằng những bằng chứng khoa học.
Thứ hai, báo chí và truyền thông có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc chuyển tải những thông tin y tế chính xác, khách quan đến người dân, qua đó góp phần xây dựng niềm tin vào nền y học nước nhà nói chung và phẫu thuật robot nói riêng.
Cuối cùng, điều quan trọng nhất vẫn là phải làm thật, nói thật và tạo ra chất lượng điều trị thật. Chỉ có những kết quả thực tế mới đủ sức thuyết phục và gây dựng niềm tin lâu dài của người bệnh đối với nền y tế Việt Nam nói chung và phẫu thuật robot nói riêng.
Muốn người dân tin tưởng ở lại, chúng ta phải chứng minh bằng kết quả bác sĩ Việt Nam hoàn toàn có thể thực hiện các phẫu thuật đạt chất lượng tương đương, thậm chí ở một số lĩnh vực còn làm tốt hơn nhiều trung tâm trong khu vực.
Việt Nam đang phát triển y tế du lịch thành một ngành dịch vụ chất lượng cao. Theo ông, sự ra đời của hệ thống Trung tâm Phẫu thuật Robot Công nghệ cao Vinmec sẽ tạo lợi thế cạnh tranh như thế nào để thu hút Việt kiều và người nước ngoài đến Việt Nam điều trị?
Cách đây 4 tuần, Bệnh viện Vinmec Times City đã phẫu thuật cho một bệnh nhân quốc tịch Úc mắc ung thư tuyến tiền liệt. Ông bay từ Úc về Việt Nam để điều trị. Sau khi tiếp nhận, chúng tôi tiến hành khám, chẩn đoán, xây dựng phác đồ điều trị đa mô thức và giải thích rất kỹ cho bệnh nhân. Ông chia sẻ rằng toàn bộ quy trình không khác gì tại các trung tâm điều trị ung thư ở Úc.
Tôi hỏi vì sao ông không lựa chọn phẫu thuật ngay tại Úc. Ông trả lời rằng lý do đầu tiên là rất tin tưởng vào bác sĩ Việt Nam và hệ thống trang thiết bị của Vinmec Times City. Lý do thứ hai là thời gian chờ điều trị ở Úc quá dài. Chỉ riêng quá trình khám, làm xét nghiệm cơ bản đã mất khoảng một tháng. Sau đó phải chờ hội chẩn thêm khoảng 1 tháng, rồi tiếp tục đợi 2-3 tháng mới đến lượt phẫu thuật. Nhanh nhất cũng phải mất khoảng 5 tháng mới được mổ.
Trong khi đó, tại Việt Nam, ca phẫu thuật diễn ra đúng kế hoạch. Bệnh nhân hồi phục rất nhanh, xuất viện sau 3 ngày. Khi tái khám, ông rất hài lòng và nói sẽ giới thiệu bạn bè ở Úc sang Việt Nam phẫu thuật robot điều trị ung thư.
Sắp tới, chúng tôi cũng sẽ điều trị cho một Việt kiều từ Mỹ trở về vì mắc ung thư trực tràng. Quy trình điều trị ở đó cũng kéo dài: khám, xét nghiệm, sinh thiết mất khoảng một tháng; giải trình tự gen và hội chẩn thêm khoảng một tháng; sau đó phải chờ khoảng 3 tháng mới được xếp lịch phẫu thuật. Tính tổng cộng cũng mất khoảng 5 tháng.
Đó là điểm khác biệt rất lớn của Việt Nam: tính linh hoạt trong tổ chức điều trị. Chỉ trong khoảng một tuần, bệnh nhân có thể hoàn thành toàn bộ các bước từ chụp cắt lớp, nội soi, sinh thiết, giải phẫu bệnh, chụp MRI, PET/CT đến hội chẩn đa chuyên khoa (Tumor Board).
Hiện nay, các bác sĩ tại nhiều bệnh viện lớn của Việt Nam thực hiện số lượng ca phẫu thuật rất lớn. Trong ngoại khoa, kinh nghiệm và số lượng ca bệnh chính là thước đo thuyết phục nhất để đánh giá trình độ của một phẫu thuật viên. Ở nhiều quốc gia phát triển, bệnh nhân phân bố rải rác trên diện rộng nên số lượng ca bệnh tập trung tại mỗi trung tâm không nhiều như ở Việt Nam.
Bên cạnh đó, chúng ta cũng đã có đầy đủ điều kiện để cung cấp dịch vụ y tế đạt chuẩn quốc tế. Chẳng hạn, Vinmec Times City có chứng nhận JCI; trung tâm giải phẫu bệnh và các phòng xét nghiệm huyết học, sinh hóa đều đạt chuẩn CAP của Mỹ. Quy trình kiểm soát vô khuẩn, chuẩn bị trước mổ, phẫu thuật, chăm sóc sau mổ và điều trị nội trú đều được chuẩn hóa theo các tiêu chuẩn nghiêm ngặt. Đội ngũ bác sĩ được đào tạo bài bản tại Pháp, Mỹ, Nhật Bản và nhiều quốc gia phát triển.
Vì vậy, tôi cho rằng trình độ chuyên môn của chúng ta hoàn toàn không thua kém các trung tâm lớn trên thế giới.
Một lợi thế rất quan trọng khác là chi phí. Giá một ca phẫu thuật robot tại Việt Nam hiện chỉ khoảng 1/2 đến 2/3 so với Mỹ, Nhật Bản hay Pháp. Đây là lợi thế rất lớn nếu chúng ta muốn phát triển du lịch y tế.
Đó là những lợi thế mà tôi tin Việt Nam hoàn toàn có thể phát huy. Riêng với Vinmec, tôi cho rằng hệ thống phẫu thuật robot chính là một điểm nhấn quan trọng, góp phần tạo dựng niềm tin để thu hút không chỉ Việt kiều mà cả người nước ngoài đến Việt Nam chữa bệnh kết hợp du lịch.
Sau gần 40 năm làm nghề, thực hiện những ca phẫu thuật bằng phương pháp truyền thống đến robot, theo ông, điều gì vẫn là giá trị cốt lõi không thay đổi của người bác sĩ trong phòng mổ?
Theo tôi, cốt lõi của một người bác sĩ trong bất kỳ trường hợp nào trước hết phải là đạo đức nghề nghiệp. Robot dù thông minh đến đâu cũng không thể thay thế được trí tuệ người bác sĩ và sự thấu cảm trước nỗi đau của người bệnh. Giá trị lớn nhất của người bác sĩ không nằm ở việc điều khiển máy móc thành thạo, mà ở sự trăn trở trước sinh mệnh của bệnh nhân để đưa ra quyết định điều trị tối ưu và chính xác nhất. Đó là mệnh lệnh phải xuất phát từ cả trái tim và khối óc của người thầy thuốc.
Dù kỹ năng phẫu thuật robot có điêu luyện đến đâu cũng phải được xây dựng trên nền tảng kiến thức vững chắc về bệnh học và giải phẫu. Công nghệ chỉ là cánh tay nối dài người bác sĩ, giúp hiện thực hóa những quyết định chuyên môn vì lợi ích của người bệnh. Mục tiêu cuối cùng không chỉ là điều trị ung thư hiệu quả nhất mà còn bảo đảm chất lượng sống, bảo tồn chức năng và mang lại kết quả thẩm mỹ tốt nhất cho bệnh nhân sau điều trị.
Không chỉ là chuyên gia đầu ngành, ông còn tham gia vào công tác đào tạo thế hệ bác sĩ, thạc sĩ… kế cận. Có bài học nào về phẫu thuật bằng robot mà ông luôn muốn truyền lại cho học trò?
Ở vai trò một người tham gia công tác giảng dạy, điều tôi mong muốn nhất là truyền được ngọn lửa nghề nghiệp cho thế hệ kế cận, đặc biệt là các phẫu thuật viên robot. Tôi luôn nói với các học trò của mình rằng robot là một thành tựu tuyệt vời của y học hiện đại, nhưng đừng bao giờ để công nghệ làm lu mờ sự cẩn trọng, kiến thức và tư duy bệnh học của người bác sĩ.
Mổ bằng robot có một giới hạn là bác sĩ không thể cảm nhận trực tiếp lực tác động lên các mô như khi dùng chính đôi tay để chạm vào gan, ruột, dạ dày hay phổi của người bệnh. Vì vậy, các phẫu thuật viên phải nhìn bằng đôi mắt biết cảm giác dưới hiểu biết về mặt bệnh học, giải phẫu để dẫn đường. Nếu nóng vội hoặc thiếu nền tảng chuyên môn, nguy cơ xảy ra biến chứng sẽ rất lớn.
Tôi cũng thường nhắc các bác sĩ trẻ rằng, khi ngồi trước buồng điều khiển với hình ảnh giải phẫu 3D rất đẹp và sắc nét, rất dễ nảy sinh cảm giác mình có thể làm được mọi thứ. Đó là một ảo giác nguy hiểm. Càng có trong tay phương tiện hiện đại, chúng ta càng phải khiêm tốn học hỏi. Robot chỉ là công cụ giúp hiện thực hóa trí tuệ của người bác sĩ, chứ không thể thay thế kiến thức về bệnh học, chỉ định điều trị, phân giai đoạn ung thư hay tư duy điều trị đa mô thức. Nếu xem nhẹ những yếu tố đó thì đó là một sai lầm rất lớn.
Bên cạnh kiến thức và đạo đức nghề nghiệp, các em phải có một niềm đam mê thực sự với nghề. Đó là sự say mê học hỏi không ngừng, bởi khoa học là con đường vô tận. Không ai có thể biết hết mọi thứ. Ngay cả hôm nay chúng ta đã thành thạo một thế hệ robot, chỉ sau một vài năm, những công nghệ mới có thể ra đời và làm thay đổi cách tiếp cận trong phẫu thuật ung thư.
Cảm ơn ông đã chia sẻ!
